Bung Moktar Radin

Ringkasan

Datuk Seri Bung Moktar Radin (1959–2025) ialah Ahli Parlimen Kinabatangan enam penggal dan Ahli Dewan Undangan Negeri Lamag yang menjadi figura dominan UMNO Sabah selama lebih dua dekad, dengan jawatan paling menonjol sebagai Timbalan Ketua Menteri I dan Menteri Kerja Raya Sabah dari tahun 2020 hingga 2023. Beliau meninggal dunia semasa memegang jawatan pada 5 Disember 2025, enam hari selepas berjaya mempertahankan kerusi DUN Lamag dalam Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 dengan majoriti 153 undi. Beliau dikenang atas sumbangan lantang dalam memperjuangkan hak pembangunan Sabah serta peranan beliau dalam menstabilkan UMNO Sabah selepas kemunduran pilihan raya 2018.

Biografi

Datuk Seri Bung Moktar bin Radin (15 September 1959 – 5 Disember 2025) ialah seorang ahli politik Malaysia yang berkhidmat sebagai Ahli Parlimen Kinabatangan dari tahun 1999 sehingga beliau meninggal dunia semasa memegang jawatan, serta sebagai Ahli Dewan Undangan Negeri (Ahli Dewan Undangan Negeri) Lamag dalam Dewan Undangan Negeri Sabah dari tahun 2020 sehingga kematiannya (Sumber: en.wikipedia.org). Dilahirkan di Sukau, Kinabatangan, beliau memperoleh Sarjana Falsafah dalam bidang Analisis Dasar dan Keselamatan dari Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) (Sumber: bernama.com). Kerjaya perkhidmatan awamnya bermula di Jabatan Hal Ehwal Khas Sandakan dari tahun 1987 hingga 1991, diikuti dengan penempatan sebagai Pegawai Luar Bandar MARA Sandakan dari tahun 1991 hingga 1992, sebelum bertugas sebagai Setiausaha Politik di Kementerian Kewangan Sabah dari tahun 1994 hingga 1999 (Sumber: thestar.com.my). Beliau pada mulanya merupakan ahli United Sabah National Organisation (USNO), menyandang jawatan Ketua Pemuda bahagian Kinabatangan dari tahun 1979 hingga 1990, sebelum beralih ke UMNO apabila parti itu menubuhkan cawangannya di Sabah (Sumber: en.wikipedia.org). Mula-mula dipilih sebagai Ahli Parlimen Kinabatangan dalam pilihan raya umum 1999, beliau berjaya mempertahankan kerusi itu dalam enam pilihan raya umum berturut-turut (Sumber: bernama.com). Berikutan pilihan raya umum 2018, di tengah-tengah pengunduran beramai-ramai ahli UMNO Sabah, beliau mengambil alih jawatan pengerusi Barisan Nasional Sabah dan UMNO Sabah (Sumber: malaymail.com). Beliau mengetuai parti dalam pilihan raya negeri Sabah 2020, memenangi kerusi DUN Lamag yang baru diwujudkan dan dilantik sebagai Timbalan Ketua Menteri I serta Menteri Kerja Raya Sabah (Sumber: thestar.com.my). Setelah berlaku pertelingkahan politik dengan Ketua Menteri Hajiji Noor, beliau menarik balik sokongan UMNO terhadap kerajaan Gabungan Rakyat Sabah pada Januari 2023 dalam apa yang dikenali sebagai Gerakan Kinabalu; usaha tersebut bagaimanapun gagal (Sumber: freemalaysiatoday.com). Beliau mempertahankan kerusi Lamag dalam Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 pada 29 November 2025 dengan majoriti 153 undi, namun meninggal dunia enam hari kemudian pada 5 Disember 2025 di Gleneagles Hospital Kota Kinabalu akibat jangkitan paru-paru dan kegagalan buah pinggang (Sumber: malaymail.com).

Dikenali kerana

Bung Moktar Radin terkenal sebagai Ahli Parlimen Kinabatangan enam penggal dan tokoh utama UMNO Sabah, yang diakui berjaya mempertahankan kesepaduan parti susulan pengunduran beramai-ramai ahli pada tahun 2018 serta membawa UMNO kembali memerintah negeri menerusi pilihan raya negeri Sabah 2020 (Sumber: malaymail.com). Beliau berkhidmat sebagai Timbalan Ketua Menteri I dan Menteri Kerja Raya Sabah dari tahun 2020 hingga 2023, dengan tanggungjawab menyelia infrastruktur negeri termasuk Lebuhraya Pan Borneo (Sumber: thestar.com.my). Sepanjang kerjaya parlimen selama 26 tahun, beliau turut dikenali kerana lantang memperjuangkan hak pembangunan Sabah, di samping beberapa insiden kelakuan berapi-api dalam perbahasan parlimen yang menarik perhatian orang ramai (Sumber: en.wikipedia.org).

Pendirian politik

Bung Moktar secara konsisten memperjuangkan kesaksamaan pembangunan Sabah setara dengan Semenanjung Malaysia. Beliau menggesa Kementerian Kesihatan persekutuan mengutamakan akses penjagaan kesihatan yang saksama di Sabah, dengan menegaskan bahawa daerah-daerah termiskin di negeri itu — termasuk kawasan dalam kawasan Parlimen Kinabatangan seperti Tongod — masih kekurangan infrastruktur kesihatan asas, dan bahawa jurang akses perkhidmatan kesihatan ini merupakan antara punca utama Sabah kekal sebagai salah sebuah negeri termiskin di Malaysia (Sumber: codeblue.galencentre.org). Dalam kapasiti beliau sebagai Timbalan Ketua Menteri dan Menteri Kerja Raya, beliau memperjuangkan projek infrastruktur luar bandar, termasuk Lebuhraya Pan Borneo (Sumber: thestar.com.my). Beliau turut mengkritik secara terbuka kadar tambang penerbangan yang tinggi ke Sabah dan Sarawak semasa musim perayaan sebagai tidak adil kepada rakyat Malaysia Timur dan mendesak Kementerian Pengangkutan persekutuan supaya campur tangan (Sumber: thestar.com.my). Beliau menyokong undang-undang anti-lompat parti, dengan memetik rekod kesetiaannya sendiri kepada UMNO semasa pergolakan politik 2018 sebagai bukti keyakinannya (Sumber: thestar.com.my). Beliau juga menyeru agar penghantaran vaksin COVID-19 ke Sabah dipercepatkan, serta menawarkan diri sebagai sukarelawan untuk ujian awal (Sumber: codeblue.galencentre.org).

Pendidikan

1. Sebelum 1987Menamatkan pengajian dengan ijazah Master of Philosophy (Analisis Dasar dan Keselamatan) daripada Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM).⛓

Sebelum politik

1. 1979–1990Berkhidmat sebagai Ketua Pemuda bahagian Kinabatangan USNO, sebelum beralih ke UMNO apabila parti itu berkembang ke Sabah pada tahun 1990.⛓
2. 1987–1991Berkhidmat di Jabatan Hal Ehwal Khas (JASA) Sandakan.⛓
3. 1991–1992Berkhidmat sebagai Pegawai Luar Bandar MARA Sandakan.⛓
4. 1994–1999Dilantik sebagai Setiausaha Politik kepada Menteri Kewangan Sabah.⛓

Kerjaya politik

1. 1996Dilantik sebagai Ketua Bahagian UMNO Kinabatangan.⛓
2. 1994Bertanding kerusi Kuamut dalam pilihan raya negeri Sabah 1994 namun tewas.⛓
3. November 1999Pertama kali dipilih sebagai Ahli Parlimen Kinabatangan dalam Pilihan Raya Umum Ke-10.⛓
4. 2004–2022Mempertahankan kerusi parlimen Kinabatangan dalam pilihan raya umum 2004, 2008, 2013, 2018 dan 2022.⛓
5. 2008–2018Berkhidmat sebagai Timbalan Pengerusi Kelab Ahli Parlimen Barisan Nasional (BNBBC).⛓
6. 2018Berikutan perpecahan beramai-ramai dalam UMNO Sabah selepas kekalahan BN dalam PRU14, mengambil alih jawatan Pengerusi BN Sabah dan UMNO Sabah.⛓
7. September 2020Memenangi kerusi Dewan Undangan Negeri Lamag yang baru diwujudkan dalam Pilihan Raya Negeri Sabah Ke-16 dengan majoriti 661 undi; seterusnya dilantik sebagai Timbalan Ketua Menteri I dan Menteri Kerja Raya Sabah.⛓
8. Januari 2023Memimpin penarikan sokongan UMNO daripada kerajaan Ketua Menteri Hajiji Noor dalam apa yang dikenali sebagai Gerakan Kinabalu; percubaan menukar kerajaan negeri itu gagal, dan Bung Moktar kehilangan jawatan Kabinet beliau.⛓
9. 29 November 2025Mempertahankan kerusi DUN Lamag dalam Pilihan Raya Negeri Sabah Ke-17 dengan majoriti 153 undi dalam pertandingan enam penjuru.⛓

Sejarah pilihan raya

• 2025Lamag (Sabah State)Menang⛓
• 2022Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 2020Lamag (Sabah State)Menang⛓
• 2018Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 2013Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 2008Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 2004Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 1999Kinabatangan (Parliament)Menang⛓
• 1994Kuamut (Sabah State)Kalah⛓

Pendirian isu utama

• GovernmentPerdana Menteri Anwar Ibrahim mengenang Bung Moktar sebagai seorang tokoh yang teguh dan sentiasa memperjuangkan kepentingan Sabah serta rakyatnya, dengan menyatakan: "Perkhidmatan dan komitmen beliau dalam arena politik, khususnya untuk rakyat Sabah dan negara, akan sentiasa dihargai dan dikenang."⛓
• OppositionAhli Parlimen PKR Subang, Wong Chen, menggambarkan Bung Moktar sebagai seorang Ahli Parlimen yang "kontroversial dan berwarna-warni" di khalayak umum, namun "baik hati dan mesra" dalam pergaulan peribadi, sambil menyatakan bahawa beliau akan merindui Bung Moktar sebagai seorang "tokoh yang menonjol di Parlimen."⛓
• AffectedMalay Mail melaporkan bahawa bagi ramai penduduk Kinabatangan dan Lamag, Bung Moktar dikenali sebagai pemimpin yang pemurah dan mudah didekati, yang sering membantu penduduk kampung secara senyap tanpa mahu publisiti.⛓
• ExpertCodeBlue (Pusat Galen) melaporkan seruan Bung Moktar bagi kesamarataan akses penjagaan kesihatan di Sabah, dengan beliau menyebut daerah-daerah termiskin di Sabah — termasuk Tongod, dalam kawasan pilihan raya beliau sendiri — sebagai kawasan yang kekurangan infrastruktur kesihatan asas, dan berhujah bahawa kekurangan ini merupakan antara punca utama Sabah terus mundur.⛓
• VerifiedFactsBung Moktar berkhidmat sebagai Ahli Parlimen Kinabatangan selama enam penggal berturut-turut dari tahun 1999 hingga 2025, dan sebagai ADUN Lamag dari tahun 2020 sehingga beliau meninggal dunia; beliau menjawat jawatan Pengerusi BN Sabah dan UMNO Sabah dari 2018 hingga 2025, serta Timbalan Ketua Menteri I dan Menteri Kerja Raya Sabah dari 2020 hingga 2023. Beliau dilepaskan dan dibebaskan secara anumerta daripada tiga pertuduhan rasuah pada 16 Januari 2026 berikutan keputusan pihak pendakwa raya untuk tidak meneruskan pendakwaan selepas kematian beliau.⛓

Kepentingan perniagaan (dilaporkan secara awam)

Bung Moktar pernah menjawat jawatan Pengerusi Bukan Eksekutif Lembaga Penyatuan dan Pemulihan Tanah Persekutuan (FELCRA) Berhad, sebuah badan berkanun persekutuan. Sepanjang tempoh tersebut, beliau menghadapi pertuduhan rasuah yang kemudiannya digugurkan berikutan kematiannya (Sumber: bernama.com). Beliau turut pernah menjawat jawatan Presiden Persatuan Bola Sepak Sabah (SAFA), sebelum meletak jawatan pada Januari 2023 (Sumber: bernama.com). Tiada kepentingan perniagaan komersial swasta lain yang dilaporkan secara berasingan oleh mana-mana penerbitan berita Malaysia yang dipercayai.

Sejarah perundangan penting

Pada April 2010, Bung Moktar mengaku bersalah di Mahkamah Rendah Syariah Gombak Timur atas tuduhan berkahwin secara poligami tanpa kebenaran Mahkamah Syariah. Beliau dijatuhkan hukuman penjara satu bulan dan denda RM1,000 — atau penjara satu bulan sebagai ganti — atas tuduhan kedua iaitu membantu isterinya, pelakon Zizie Izette Abdul Samad, berkahwin tanpa kebenaran pendaftar perkahwinan. Beliau terlepas daripada hukuman penjara dengan membayar denda tersebut (Sumber: thestar.com.my — 19 dan 20 Mei 2010; en.wikipedia.org). Pada 3 Mei 2019, Bung Moktar mengaku tidak bersalah di Mahkamah Sesyen atas tiga pertuduhan rasuah yang mendakwa beliau menerima suapan berjumlah kira-kira RM2.8 juta sebagai dorongan untuk mendapatkan kelulusan FELCRA Berhad melabur RM150 juta dalam produk unit amanah Public Mutual, ketika beliau menjawat jawatan Pengerusi Bukan Eksekutif FELCRA (Sumber: bernama.com). Kes ini melalui pelbagai prosiding, termasuk penghakiman prima facie pada September 2022, pembebasan oleh Mahkamah Tinggi melalui semakan pada September 2023, dan perintah Mahkamah Rayuan pada November 2024 yang memulihkan keperluan peringkat pembelaan. Berikutan kematian Bung Moktar pada 5 Disember 2025, pihak pendakwaan memaklumkan Mahkamah Sesyen bahawa mereka tidak akan meneruskan pendakwaan terhadapnya; mahkamah kemudiannya secara rasmi melepas dan membebaskannya secara anumerta pada 16 Januari 2026 (Sumber: malaymail.com, bernama.com, theedgemalaysia.com, malaysiakini.com).