Jeffrey Kitingan

Ringkasan

Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan (lahir 1948) ialah Ahli Parlimen Keningau dan presiden Parti Solidariti Tanah Airku (STAR), sebuah parti berpangkalan di Sabah yang ditubuhkannya pada tahun 2016 bagi memperjuangkan hak perlembagaan negeri di bawah Perjanjian Malaysia 1963. Beliau memiliki PhD dari Universiti Tufts dan pernah berkhidmat sebagai Timbalan Ketua Menteri Sabah I dari Januari 2023 hingga November 2025. Beliau juga merupakan pendukung gigih di Parlimen untuk perkongsian hasil persekutuan-negeri yang adil serta autonomi Sabah yang lebih luas. Berikutan Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 pada November 2025, STAR berpindah ke kerusi pembangkang negeri, dengan Kitingan menegaskan bahawa parti hanya akan menyokong dasar yang menjunjung hak perlembagaan Sabah.

Biografi

Datuk Seri Dr Jeffrey Gapari Kitingan (lahir 22 Oktober 1948) ialah ahli politik Malaysia dan presiden Parti Solidariti Tanah Airku (STAR), yang berkhidmat sebagai Ahli Parlimen Keningau sejak Mei 2018 (Sumber: en.wikipedia.org). Beliau turut memegang kerusi Dewan Undangan Negeri (Ahli Dewan Undangan Negeri) Tambunan di Sabah sejak tempoh yang sama (Sumber: en.wikipedia.org). Beliau mendapat pendidikan di John F. Kennedy School of Government, Universiti Harvard, dengan memperoleh Ijazah Sarjana Pentadbiran Awam, serta memegang PhD yang dianugerahkan pada tahun 1984 oleh Fletcher School of Law and Diplomacy, Universiti Tufts (Sumber: en.wikipedia.org). Beliau merupakan adik kepada bekas Ketua Menteri Sabah, Tan Sri Joseph Pairin Kitingan (Sumber: en.wikipedia.org). Jeffrey memulakan kerjaya politiknya pada tahun 1990 bersama Parti Bersatu Sabah (PBS), sebelum menyertai beberapa parti lain — termasuk AKAR, PBS, PBRS, PKR, dan STAR yang berpangkalan di Sarawak — sehinggalah beliau menubuhkan parti STAR versi Sabah sendiri pada tahun 2016 (Sumber: en.wikipedia.org). Beliau pernah ditahan tanpa perbicaraan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (ISA) mulai 13 Mei 1991; menurut pengakuannya sendiri, beliau ditahan selama 26 bulan sebelum dibebaskan pada Disember 1994, dan beliau sentiasa menegaskan bahawa penahanan itu bermotifkan politik (Sumber: thestar.com.my). Di peringkat persekutuan, beliau pernah berkhidmat sebagai Timbalan Menteri Perumahan dan Kerajaan Tempatan (1994–1995) serta Timbalan Menteri Pelancongan, Seni dan Budaya (Mac–September 2020) (Sumber: en.wikipedia.org). Di peringkat negeri, beliau pernah menjawat jawatan Timbalan Ketua Menteri Sabah, dan kemudiannya dinaikkan pangkat sebagai Timbalan Ketua Menteri I dari Januari 2023 hingga November 2025, serta secara serentak menjadi Menteri Pertanian, Perikanan dan Industri Makanan Sabah (Sumber: en.wikipedia.org). Berikutan Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 pada November 2025, STAR berpindah ke kerusi pembangkang (Sumber: malaymail.com). Beliau dianugerahkan gelaran Datuk Seri Panglima (Panglima Agung Darjah Kinabalu) pada tahun 2020 (Sumber: wikidata.org).

Dikenali kerana

Jeffrey Kitingan paling dikenali dengan kempennya yang berpanjangan untuk memulihkan hak perlembagaan dan kewangan Sabah di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), termasuk hak negeri untuk menerima 40% bahagian hasil bersih daripada kerajaan persekutuan (Sumber: thestar.com.my). Beliau turut diiktiraf atas peranannya dalam menubuhkan dan mengetuai STAR, sebuah parti berpangkalan di Sabah yang berjuang atas pendirian bahawa kerajaan negeri Sabah seharusnya dibentuk secara eksklusif oleh parti-parti tempatan (Sumber: malaymail.com). Penahanannya selama 26 bulan di bawah ISA pada awal 1990-an — yang beliau kaitkan dengan perjuangannya membela hak Sabah — telah menjadi unsur penentu dalam identiti politiknya (Sumber: thestar.com.my, malaymail.com).

Pendirian politik

Pendirian menyeluruh Jeffrey Kitingan ialah bahawa hak perlembagaan Sabah di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dan Jaminan 20 Perkara telah terhakis secara sistematik dan perlu dipulihkan. Beliau menyeru agar diadakan semakan menyeluruh terhadap undang-undang persekutuan yang, menurut dakwaannya, telah mencabuli kuasa perlembagaan serta hak kewangan negeri di bawah MA63 (Sumber: malaysiakini.com). Beliau berhujah bahawa hasil tahunan Sabah berpotensi melebihi RM30 bilion sekiranya semua hak perlembagaan negeri dilaksanakan sepenuhnya, dan bahawa RM6.43 bilion yang diunjurkan dalam Belanjawan Sabah 2026 hanyalah sebahagian kecil daripada apa yang sepatutnya diterima negeri mengikut perlembagaan (Sumber: malaymail.com). Beliau menegaskan bahawa kewajipan kerajaan persekutuan untuk membayar 40% bahagian hasil kepada Sabah adalah hak perlembagaan yang berbeza daripada peruntukan pembangunan, dan kedua-duanya tidak boleh dicampur adukkan (Sumber: thestar.com.my). Mengenai ekuiti belanjawan persekutuan, beliau telah mendedahkan jurang perbelanjaan dalam projek mitigasi banjir dan pembangunan antara Semenanjung Malaysia dan Sabah (Sumber: thestar.com.my). Beliau turut menyeru agar Pihak Berkuasa Penerbangan Awam Malaysia (CAAM) direstrukturkan dengan menubuhkan pihak berkuasa sub-wilayah bagi Sabah dan Sarawak, dan mengaitkan harga tambang udara yang tinggi dengan kemerosotan pelancongan serta impak ekonomi di Sabah (Sumber: bernama.com). Beliau menggesa Malaysia mengemukakan bantahan diplomatik kepada China dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) berhubung aktiviti tentera China di Laut China Selatan (Sumber: thestar.com.my). Berkenaan perwakilan kawasan, beliau mempertahankan penambahan kerusi parlimen bagi kawasan pedalaman yang lebih luas, atas dasar bahawa saiz geografi — bukan sekadar kepadatan penduduk — perlu dijadikan kriteria (Sumber: thestar.com.my). Sejak Pilihan Raya Negeri Sabah 2025, STAR bergerak sebagai parti pembangkang, dengan Kitingan menyatakan bahawa parti akan menyokong dasar yang melindungi Sabah dan menentang sebarang langkah yang menjejaskan MA63 atau perlembagaan (Sumber: malaymail.com).

Pendidikan

1. Sebelum 1984Memperoleh Sarjana Pentadbiran Awam daripada John F. Kennedy School of Government, Universiti Harvard.⛓
2. 1984Dianugerahkan PhD daripada Fletcher School of Law and Diplomacy, Universiti Tufts.⛓

Sebelum politik

1. Awal 1990-anBerkhidmat sebagai Pengarah Institut Pengajian Pembangunan (IDS) dan Ketua Yayasan Sabah sebelum ditahan di bawah ISA.⛓

Kerjaya politik

1. 1990Memulakan kerjaya politiknya bersama Parti Bersatu Sabah (PBS) seiring dengan abangnya, Joseph Pairin Kitingan.⛓
2. 13 Mei 1991Ditahan tanpa perbicaraan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (ISA). Beliau secara konsisten menyatakan bahawa penahanan itu bermotifkan politik dan berkaitan dengan perjuangannya mempertahankan hak Sabah di bawah MA63 serta perlindungan 20-Perkara.⛓
3. Disember 1994Dibebaskan daripada tahanan ISA di Kamunting selepas lebih kurang 26 bulan.⛓
4. Ogos 1994 – Mei 1995Berkhidmat sebagai Timbalan Menteri Perumahan dan Kerajaan Tempatan di peringkat persekutuan.⛓
5. 2006Menyertai Parti Keadilan Rakyat (PKR) dan dilantik sebagai naib presiden mewakili kuota Malaysia Timur.⛓
6. Januari 2011Meletak jawatan daripada PKR.⛓
7. Disember 2010Menubuhkan pertubuhan bukan kerajaan United Borneo Alliance (UBA) bagi memperjuangkan hak Sabah dan Sarawak di bawah Perjanjian 20-Perkara dan Perjanjian Malaysia 1963.⛓
8. 2012Melancarkan cawangan Sabah bagi State Reform Party (STAR) yang berpangkalan di Sarawak.⛓
9. 2016Menubuhkan Homeland Solidarity Party (STAR), sebuah parti berasaskan Sabah, selepas berpisah daripada STAR Sarawak.⛓
10. Mei 2018Memenangi kerusi Parlimen Keningau dalam PRU14 dengan majoriti 45 undi, serentak dengan kemenangan kerusi DUN Tambunan. Dilantik sebagai Timbalan Ketua Menteri Sabah buat pertama kali.⛓
11. Mac – September 2020Berkhidmat sebagai Timbalan Menteri Pelancongan, Seni dan Budaya di peringkat persekutuan, sebelum meletak jawatan pada September 2020.⛓
12. Oktober 2020Dilantik sebagai Timbalan Ketua Menteri II Sabah di bawah kerajaan negeri pimpinan GRS berikutan pilihan raya negeri Sabah 2020.⛓
13. November 2022Mempertahankan dan mengekalkan kerusi Parlimen Keningau dalam PRU15 di bawah bendera GRS.⛓
14. Januari 2023Dinaikkan pangkat sebagai Timbalan Ketua Menteri I Sabah, menggantikan Bung Mokhtar Radin yang digugurkan berikutan krisis politik.⛓
15. Oktober 2025Jeffrey Kitingan menarik diri STAR daripada GRS menjelang pilihan raya negeri Sabah; lima orang ADUN parti itu yang sedang menjawat jawatan keluar parti dan mengisytiharkan sokongan kepada GRS, menjadikan Kitingan satu-satunya wakil STAR di luar GRS.⛓
16. November 2025Mengekalkan kerusi DUN Tambunan dalam Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 dengan 12,595 undi dan majoriti 7,311, sekali gus menjadi pemenang tertua dalam pilihan raya tersebut. STAR beralih ke kerusi pembangkang negeri. Tempohnya sebagai Timbalan Ketua Menteri I turut berakhir.⛓
17. Disember 2025Mengumumkan STAR akan kekal sebagai pembangkang dalam Dewan Undangan Negeri Sabah, mengekalkan pendirian parti tempatan sepenuhnya serta berkomitmen untuk menyokong dasar yang melindungi Sabah dan menentang sebarang langkah yang menjejaskan MA63.⛓

Sejarah pilihan raya

• 2025Tambunan (State)Menang⛓
• 2022Keningau (Parliament)Menang⛓
• 2020Tambunan (State)Menang⛓
• 2018Keningau (Parliament)Menang⛓
• 2018Tambunan (State)Menang⛓
• 2013Keningau (Parliament)Kalah⛓
• 2008Keningau (Parliament)Kalah⛓
• 2008Bingkor (State)Menang⛓

Pendirian isu utama

• GovernmentPerdana Menteri Anwar Ibrahim menyatakan bahawa kerajaan persekutuan meningkatkan peruntukan Sabah kepada RM16 bilion pada tahun 2024, menggambarkannya sebagai melebihi jaminan pulangan hasil 40% yang dijanjikan, sambil mengakui formula berkenaan masih belum dimuktamadkan. Pendirian kerajaan adalah bahawa peningkatan peruntukan ini membuktikan komitmen terhadap obligasi MA63.⛓
• OppositionJeffrey Kitingan, dari kerusi pembangkang negeri GRS mulai Disember 2025, berhujah bahawa peruntukan pembangunan persekutuan adalah berbeza sama sekali daripada hak perlembagaan pulangan hasil 40%, dan bahawa percampuradukan kedua-duanya menyelewengkan hak sebenar Sabah. Beliau mendakwa Sabah dan Sarawak secara keseluruhannya hanya menerima kira-kira 13% daripada peruntukan belanjawan persekutuan tahunan.⛓
• VerifiedFactsDi bawah Belanjawan 2025, Sabah dan Sarawak masing-masing diperuntukkan RM6.7 bilion dan RM5.9 bilion dalam dana pembangunan, berserta geran khas interim sebanyak RM600 juta setiap satu — dua kali ganda berbanding RM300 juta pada tahun sebelumnya. Formula tetap bagi perkongsian hasil 40% masih belum dipersetujui sehingga penghujung 2025.⛓
• ExpertPenganalisis yang dipetik oleh Free Malaysia Today menyatakan bahawa peningkatan peruntukan persekutuan kepada Sabah dan Sarawak menandakan komitmen kerajaan terhadap obligasi MA63, namun formula tetap bagi pulangan hasil 40% masih belum diselesaikan, dengan 'jurang yang lebar' antara pendirian kedua-dua pihak.⛓

Sejarah perundangan penting

Menurut The Star dan Malay Mail, Jeffrey Kitingan pernah ditahan tanpa perbicaraan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (ISA) bermula 13 Mei 1991, dan ditahan selama lebih kurang 26 bulan sebelum dibebaskan pada Disember 1994. Beliau secara konsisten menyatakan bahawa penahanan itu bermotif politik dan berkait rapat dengan perjuangannya mempertahankan hak Sabah di bawah Perjanjian 20 Perkara (Sumber: thestar.com.my, malaymail.com). Menurut artikel Wikipedia mengenai tangkapan politik di Sabah pada 1991, tuduhan rasuah berkaitan eksport kayu balak turut difailkan terhadapnya dalam tempoh tersebut; manakala artikel Wikipedia mengenai Yayasan Sabah menyatakan bahawa tuduhan-tuduhan itu digugurkan selepas Kitingan meninggalkan PBS (Sumber: en.wikipedia.org). ISA kemudiannya dimansuhkan pada 2012. Tiada prosiding undang-undang lain yang telah dimuktamadkan dikenal pasti daripada sumber-sumber berita Malaysia yang boleh dipercayai.